Vipera Verbindt ………. perspectief voor de adder of een mislukt project ?

Onze werkgroep landschapsbeheer is al meerdere keren actief gewest in het verwijderen van opslag in terreinen van wat wij benoemen als het “Vipera-project” . Deze winter werd al een paar keer gewerkt in de boswachterij Staphorst en in de afgelopen jaren is het heidegebiedje aan de Westerhuizingerweg regelmatig geschoond . Dat de heide dichtgroeit zonder beheer weten we al lang, dus het verwijderen van opslag is een goede zaak, maar in hoeverre is er sprake van een ecologische verbindingszone tussen de boswachterij en het Reestdal? De start van deze strook ligt nu inmiddels tien jaar achter ons. Het kan geen kwaad dit project eens kritisch tegen het licht te houden.

2007: Infopanelen moesten wandelaars geruststellen

Het begin

In 2008 startte tussen De boswachterij Staphorst/IJhorst en De Haardennen/Reestdal een bijzonder project: Vipera verbindt. Voor de duidelijkheid: Vipera komt van Vipera Vipera, de Latijnse benaming voor de adder, de slang die moet leven met onjuiste aannames, domme vooroordelen en een slecht imago. Jammer, de adder verdient beter. Zo gevaarlijk is ie nou ook weer niet. Een ritje met de fiets/auto naar de heide om een adder te zien brengt meer risico’s met zich mee dan een ontmoeting met de slang zelf. Vipera dus. Het lukte Stichting Ravon samen met andere organisaties als Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel, Natuurmonumenten en een aantal landgoedeigenaren subsidie vrij te krijgen voor de aanleg van verbindingszones op vier locaties in Noord-Oost Overijssel: Boswachterij Ommen, Boswachterij Hardenberg, Boswachterij Staphorst & Haardennen/Reestdal en landgoed de Eese (bij Steenwijk).

Waarom dit project?  

In de 20ste eeuw ontwikkelde de economie van Nederland zich sterk. Dat had grote gevolgen voor natuur en landschap. Grote heidevelden en hoogvenen werden in cultuur gebracht (lees: werden omgezet in landbouwgronden). Op arme gronden werden (staats)bossen aangeplant. Van de grote stille heide bleef niet veel meer over. Hier en daar bleven nog wat terreintjes liggen. Van een groot ecologisch geheel was geen sprake meer. Van de karakteristieke flora en fauna (denk aan adder, levendbarende hagedis, ronde zonnedauw, klokjesgentiaan, moerassprinkhaan e.d.) bleef niet veel meer over. Heide- en hoogveengebieden die de dans ontsprongen liggen nu  vaak uit elkaar. Een ecologische verbinding ontbreekt. We spreken dan van versnipperde natuur. Het verkleinen van leefgebieden zonder kansen van uitwisseling met soortgenoten is dodelijk voor een populatie. De versnipperde Nederlandse natuur is één van de grootste oorzaken van de achteruitgang van soorten. Veel dieren hebben gewoon meer leefruimte nodig. In 2007/2008 was er geld om in de provincie een aantal verbindingszones aan te leggen.

Aanleg Vipera Verbindt Haardennen/Reestdal 2007

Aanleg Vipera verbindt Staatsboswachterij Staphorst 2009

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kappen van bossen

Tussen de boswachterij Staphorst en Haardennen/Reestdal was het voor adderpopulaties en andere reptielen onmogelijk om zich te verplaatsen. De barrière bestond uit intensief boerenland en een paar asfaltwegen. Landschap

2009: Nieuwe natuur : stapsteen langs de Westerhuizingerweg

Overijssel kon in dit schakelgebied gronden aankopen. Nog niet genoeg, maar het begin was er. Zes hectare gras- en akkerland werd afgeschraapt, er werden poelen gegraven en de bodem werd met heidemaaisel bewerkt om de groei van nieuwe heide te ontwikkelen. Tussen de Westerhuizingerweg en de Nieuwe Dijk ontstond zo langs het nieuwe fietspad een mooi natuurgebiedje. Een stapsteen noemt men zo’n geïsoleerd gebied. In de Staatsboswachterij Staphorst en De Haardennen werden bomen en struiken verwijderd, sloten gedempt en kleinschalig geplagd om zodoende een lange strook heide te creëren. Onder een aantal wegen werden faunapassages aangelegd. Zo zou een ecologische verbinding van heide en veentjes tot stand komen en uiteindelijk nieuwe kansen bieden aan de adder en andere reptielen. Het kappen van bossen maakte in de samenleving veel los. Veel wandelaars begrepen het niet (ondanks infopaneeltjes en publiciteit over het project) of vonden het zonde van al die bomen. Begrijpelijk, het zag er in het begin ook niet uit.

Bezuinigingen

En toen? Toen kwam de economische crisis en in 2010 werd Henk Bleeker staatssecretaris van landbouw. Grote bezuinigingen op natuurbeheer waren het gevolg. Plotseling was er geen geld meer voor aankoop van natuur. Het 1e kabinet Rutte zette een streep door de plannen voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Dit netwerk van bestaande en nieuwe natuurgebieden moest “herijkt” worden. De provincies werden verantwoordelijk voor het natuurbeleid, dus ook voor de EHS. De provincie Overijssel schrapte heel veel geplande nieuwe natuur. Projecten werden niet meer afgemaakt. De verbinding tussen Staatsboswachterij en Haardennen/Reestdal stond min of meer symbolisch voor dit nieuwe beleid. Er was geen geld (en motivatie?) meer voor aankoop van nieuwe gronden.  Een paar losse gebiedjes lagen wat verloren als “stapstenen” in het boerenland. En die situatie is niet veranderd.

Oever met volop kansen voor flora en fauna

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Huidige situatie

Het is duidelijk dat de verbindingszone niet volledig is gerealiseerd. Een adder op reis zal vanuit de boswachterij Staphorst het Reestdal niet bereiken. En andersom ook niet. Ondanks prachtige faunapassages onder de Westerhuizingerweg en de Hoofdweg. De barrières bestaan nog steeds uit grasland en maïsakkers. Het project zou dus eigenlijk “Vipera verbindt niet” moeten heten. Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen. De ontwikkeling van heide en

Bloedrode heidelibel profiteert van Vipera project

veentjes heeft de biodiversiteit goed gedaan. Er kwam meer vocht en licht in het bos. Voor amfibieën, vlinders en andere insecten (libellen bijvoorbeeld) verbeterde hun leefbiotoop. De adderpopulaties kregen meer ruimte. Genoeg redenen om in de heide te investeren om dit ecosysteem open te houden. Er is nog wel een probleem: het vervolgbeheer. Bos kappen en een strook heide realiseren is prima. Maar heide omringd door bomen en struiken ontvangt een bombardement aan zaden en groeit zo weer dicht. Wie houdt de heide open? De werkgroepen landschapsbeheer van natuurwerkgroep de Reest doen dit winterseizoen bijna niets anders dan heideveldjes in de verbindingszone vrij maken van opslag, maar hoe lang kunnen we hier nog mee door gaan? Onze vrijwilligers worden steeds ouder en van nieuwe aanwas is niet of nauwelijks sprake. Wat gebeurt er met al die heideveldjes als er geen vrijwilligers meer zijn?