“ Lang geleden hield ik postduiven. Toen al had ik iets met vogels. Toen ik me ging verdiepen in de wereld van de gierzwaluw was ik verkocht. Nu na vijfentwintig jaar studie en waarneming van deze vogel verbaas ik me nog voortdurend. Ik ben geen bioloog, maar wel een groot liefhebber van vogels. Ik heb een bijzondere band met de gierzwaluw “ De veertig bezoekers kijken naar de eerste dia op het scherm: een prachtige opname van een gierzwaluw in vol ornaat. Johan vertelt: De wetenschappelijke naam is Apus Apus, wat de pootloze betekent. De vogel heeft overigens wel pootjes. Aan elke poot zitten vier tenen met lange nagels. Goed zichtbaar zijn ze niet, functioneel wel. Bij het aan- en afvliegen naar en van het nest bijvoorbeeld. Maar als je bijna je hele leven vliegend doorbrengt doe je er niet zoveel mee. Een gierzwaluw op de grond komt erg moeilijk of niet meer terug in de lucht. Lucht en gierzwaluwen vormen een eenheid. Eten, drinken, slapen en paren, de gierzaluw doet dit alles vliegend.
Gierzwaluw komt uit de kast
Honderd dagen vogel
In de boeiende presentatie laat Johan zien dat er maar liefst 96 soorten gierzwaluwen zijn. Indonesië telt er 21, ons land slechts 1. De Nederlandse gierzwaluw is een echte zomervogel. “Honderd dagen vogel” zeggen de kenners. Een mooie naam voor een vogel die elk jaar rond de honderd dagen in de regio vertoeft. De zwaluw komt rond de 30e april en vertrekt eind augustus al weer. Doel van het bezoek: instandhouding van de soort.
Jongen
De broedtijd is 21 dagen. Mannetjes en vrouwtjes komen apart van elkaar naar dezelfde nestplaats. Ze hebben elkaar dan een half jaar niet gezien. Het nestmateriaal moet uit de lucht gevist worden. Hele kleine veertjes en strootjes bijvoorbeeld. Of de pluisjes van uitgebloeide wilgen. Het wordt allemaal met speeksel wat vastgeplakt. De eerst eieren worden gelegd rond de 16e mei. De jongen blijven 40-42 dagen in het nest en hebben een groot aanpassingsvermogen. Zo kunnen ze hun lichaamstemperatuur laten zakken naar 20 graden Celcius in tijden van slecht weer en honger. Voor de oudervogels zijn het zware weken. De jonge vogels hebben veel eiwitten nodig. Met hun bek vol insecten ( zo’n voedselbal bestaat uit honderden insecten) vliegen ze af en aan. Soms moeten de ouders heel ver weg om aan genoeg voedsel te komen.
Kasten aan de zijgevel
De zijgevel vanJohans huis hangt vol met nestkasten. Het zijn er dertig. Het is een bijzonder gezicht. Het is de plek waar Johan al vijfentwintig jaar kijkt naar het gedrag van “zijn” gierzwaluwen. Goed en vaak waarnemen
Nestkasten aan de zijgevel
levert een schat aan informatie op. De indrukwekkende kennis die Johan op deze avond etaleert is voor een groot deel afkomstig uit vijfentwintig jaar zelfonderzoek. Erg knap! In de zomer van 2016 broedden 29 paartjes aan huis. In de winter zijn de kasten open. Dan mogen de mezen er slapen. Maar rond 1 maart gaan ze een poosje dicht. Spreeuwen en mussen komen er niet in, die moeten maar op zoek naar een andere broedplek. Gierzwaluwen eerst!
Nuttige cultuurvolger
Gierzwaluwen en huismussen hebben met elkaar gemeen, dat het allebei mensafhankelijke vogels zijn. Bij gebrek aan rotsen nestelt de gierzwaluw het liefst aan of in gebouwen. Daar zit ook meteen het kwetsbare. Bij renovatie of isolatie verdwijnt vaak nestgelegenheid. In Nederland hebben we de gewoonte om vaak oude gebouwen op te ruimen. De nieuwbouw gebruikt veel gierzwaluwonvriendellijk materiaal als beton en glas. En dan hebben we het nog niet over de propere Nederlander die zijn huis en erf spic en span wil houden. Dat is jammer, want we kunnen de gierzwaluw goed gebruiken. Een gierzwaluw vangt tussen de 10.000 en 20.000 (kleine) insecten.
Dedemsvaart zwaluwendorp
Johan doet er alles aan om zijn omgeving gierzwaluwvriendelijk te maken. Niet alleen zijn eigen gevel is hier een voorbeeld van. Tijdens de gierzwaluwmaanden fietst Johan door het dorp om broedende gierzwaluwen te monitoren. Voor mensen met vragen over gierzwaluwen staat hij altijd klaar. Contacten met particulieren en bedrijven hebben al tot mooie resultaten geleid.Teleurstellingen komen ook voor. Architecten bijvoorbeeld die in hun bouwtekeningen geen rekening (willen) houden met nieuwe kansen voor de gierzwaluw. Maar er is ook begrip en goede wil. Woningbouwstichting De Veste wil de komende jaren huizen renoveren en bevrijden van asbest. De stichting heeft een adviesbureau benaderd om een inventarisatie te maken broedlocaties van gierzwaluwen. Natuurlijk deed Johan hier aan mee.
Deskundig
Tijdens de presentatie vertelt Johan Tinholt nog veel meer. Deskundigheid gekoppeld aan enthousiasme en gedrevenheid. En ondersteund door mooie plaatjes. Bedankt Johan, de komende zomer kijken we met andere ogen naar de Apus Apus.