Vogel van de maand mei 2020: de Bonte Vliegenvanger

De Bonte Vliegenvanger is een kleine vogel en heeft ongeveer een lengte van 13 cm. Vliegenvangers doen hun naam eer aan, ze jagen op vliegende insecten.  Dit doen ze vanuit een uitkijkpost. Komt er een insect langs dan probeert de vogel deze te vangen. Dit gaat vaak gepaard met dwaze caperiolen. Vliegenvangers zijn onrustige vogels, wippen vaak met de staart of slaan met één vleugel terwijl ze op een uitkijkpost zitten.

Nestkasten zijn bij Bonte Vliegenvangers populair.

Herkenning

Bonte Vliegenvanger mannen hebben een donkerbruine tot zwarte bovenzijde. Op elke vleugel een grote witte vlek. De keel borst en buik zijn wit. Er zijn twee kleine witte vlekjes te zien boven de zwarte snavel. Bij hele donkere mannetjes is dat goed te zien. De poten zijn vrij kort en zwart.  Vrouwtjes hebben dezelfde tekening maar dan is de bovenzijde bruin en de onderzijde vuilwit. Bruine mannetjes zijn moeilijk te onderscheiden van de vrouwtjes, maar de stuitveren van het mannetje zijn altijd zwart.Jonge vogels zijn over het gehele lichaam bruin gevlekt. 

 

Voorkomen

Bonte Vliegenvangers zijn echte zomergasten, de vogels komen zo half april in ons land aan, hun broedgebied strek zich uit in grote delen van Europa, vooral in de landen ten noorden en ten oosten van ons land. In de zuidelijke landen is de verspreiding verbrokkeld en komt de soort alleen op grote hoogte voor. Eind juli/ begin augustus trekken de vogels naar hun overwinteringsgebied in West Afrika, Ivoorkust, Guinee en Liberia. 

Het nest bestaat uit een kommetje

Voorplantingsgedrag

Wanneer de mannetjes aankomen, zoeken ze een geschikte broedplaats op, dit kan een boomholte zijn maar in veel gevallen ook een nestkast. Vaak is dit de plaats waar de vogels ook het voorgaande jaar en soms wel enkele jaren achtereen gebroed hebben.  Het mannetje gaat zingen bij de kast, hangt vaak in de opening. Hij zingt zich de longen uit het lijf en hoopt daarbij een vrouwtje te versieren. Het is niet altijd meteen raak als er een vrouwtje komt. Soms gaan de vrouwtjes weer weg op zoek naar een “betere” man. Maar vaak gaat het ook goed. Het mannetje laat het vrouwtje de kast zien en nodigt haar uit om naar binnen te gaan.  In het begin dansen ze al vliegend wat om elkaar heen. Het mannetje achtervolgt het vrouwtje voortdurend. Als alles de goedkeuring van het vrouwtje kan verdragen begint zij aan de nestbouw. Het nestmateriaal bestaat uit droge sprietjes. Daarvan maakt ze een prachtig nestkommetje. Het mannetje controleert regelmatig of ze het wel goed doet. Het vrouwtje legt vervolgens, meestal 6 of 7 blauwe eitjes . Deze gaat ze ongeveer in 14 dagen uitbroeden. Wanneer de kuikens uit het ei komen worden deze in eerste instantie gevoerd met rupsen. Na een paar dagen krijgen ze vooral vliegende insecten te eten. De vogels blijven ruim 14 dagen in het nest en vliegen dan uit. Na het uitvliegen worden de jonge vogels nog ruim een week gevoerd, gedurende deze periode blijven ze nog bij elkaar. Daarna gaat ieder hun weg.  De Bonte Vliegenvanger heeft 1 broedsel per jaar .In het najaar vliegen de Bonte Vliegenvangers, vooral ’s nachts terug naar hun overwinteringsgebied. Uit ringonderzoek blijkt dat ook hun winterdomein steeds de in de zelfde omgeving is. Ze hebben dus vaak een vaste broedplaats en ook een vaste overwinteringsplaats. 

Jonge Bonte Vliegenvangers worden door ons geringd.

Verandering

Ruim honderd jaar geleden waren er in Oost Nederland de eerste broedgevallen van de Bonte Vliegenvanger. Met de aanplant en het ouder worden van het bos nam deze soort toe in Nederland. Deze toename duurde tot het jaar 2000. Sindsdien neemt de soort op de zandgronden weer af. Uit onderzoek is gebleken dat de afname vooral is in de rijkere loofbossen, maar in de gemengde bossen neemt de soort weer toe. De loofbossen worden dichter en daar kan de Bonte Vliegenvanger niet goed uit de voeten. De toegenomen diversiteit in de naaldbossen neemt toe en worden daardoor aantrekkelijker. Maar ook de rupsenpiek in de rijke loofbossen valt vroeger en de Bonte Vliegenvanger heeft zich niet voldoende daaraan aan kunnen passen. De laatste jaren is de soort niet meer afgenomen en lijkt nu stabiel.

 

Geluid

Roep is een zacht, smakkend tek. De zang is een luide ritmische, 2 seconden lange frase met herhaalde elementen en plotselinge wisselingen van toonhoogte. Zi WRIEzi WRIEzi WRIEzi tsu tsu tsju-WIE tsju-WIE zi zi zi

Waar te zien.

In onze omgeving kunnen we de Bonte Vliegenvangers vinden in de gemengde bossen rond om Balkbrug. 

Biotoop Bonte Vliegenvanger

Latijnse naam; Ficedula hypoleuca

Engelse naam: Flycatcher

Duitse naam: Trauerschnäpper

Bron: Eigenwaarnemingen. ANWB Vogelgids van Europa, Vogelatlas van Nederland, website Vogelbescherming.

Tekst : Judith Schmidt

Foto’s Teo Schmidt