Waarom de gemeente Hardenberg moet kiezen voor ecologisch bermbeheer

Goed nieuws. De gemeente Hardenberg heeft een adviesbureau (ATKB) de opdracht gegeven om een ecologisch bermbeheerplan op te stellen. Op dinsdag 26 oktober 2021 werd dit plan gepresenteerd en daar mochten wij als natuurwerkgroep de Reest bij zijn, net als IVN Hardenberg, Stichting Natuurbehoud Noordoost Overijssel, LTO en Waterschap Vechtstromen.

fluitenkruid is een plant van de voedselrijke bermen

Ecologisch bermbeheer is niet “laat alles maar groeien tot het een grote rotzooi wordt”,  zoals wel eens wordt gedacht. Het is een behoorlijk arbeidsintensieve manier van bermen beheren. Kernpunten:  er wordt minder gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd. Dat laatste is erg belangrijk. Als bermen worden geklepeld en het versnipperde maaisel blijft liggen, verrijkt dat de bodem en krijg je een uitbundige groei en bloei van stikstofplanten, zoals grassen, bramen, brandnetels en ridderzuring. Fluitenkruid is een mooie plant, maar ook een indicator voor stikstofrijke bodems. Een mooie berm vol fluitenkruid is een prachtig gezicht, maar deze plant vertelt ons iets over de kwaliteit van de bermbodem: te veel stikstof. He toverwoord is dus: VERSCHRALING. Fluitenkruid zal natuurlijk nooit helemaal verdwijnen.

Alles draait om verschraling

Begin je de bermen te verschralen, door na het maaien ( bijvoorbeeld aan het eind van de zomer) het maaisel af te voeren, dan ga je zien dat de vegetatie in de bermen  verandert . Het aantal soorten kruiden gaat toenemen, speciale soorten zullen verschijnen. Na een aantal jaren ontstaat een prachtige bonte berm. Bloeiende bermen met een hoge biodiversiteit zijn niet alleen erg mooi om te zien, maar kunnen ook functioneren als verbindingswegen voor flora en fauna. De grote winnaars worden de insecten. Die zullen veel meer nectar- en waardplanten in de berm tegenkomen. De natuurwerkgroep hoopt van harte dat dit beheerplan door de lokale politiek wordt omarmd.

Kleurrijke berm aan de Hoofdvaart

Niet alleen voor de natuurwaarden

Naast een groeiplaats voor allerlei soorten planten hebben bermen ook nog andere functies. Ze zorgen voor verkeersveiligheid, bijvoorbeeld een tussenberm tussen twee wegen, of  tussen een weg en een fietspad. Bermen vormen stevige zoden en zorgen voor stabiliteit. Denk maar aan een stevige regenbui!  Het water kan er weg. Straatmeubilair,  zoals verkeersborden e.d. worden in bermen geplaatst.  Een berm kan dienen als vluchtzone, bijvoorbeeld bij pech of ongelukken.

Het ecologische aspect 

Bermen kunnen zich ontwikkelen tot kleine natuurreservaatjes, ecosystemen met relaties tussen planten en insecten,  schuilplaatsen voor kleine zoogdieren ,  veilige plekken voor zeldzame planten, verblijfplaats van allerlei soorten insecten, waaronder veel soorten nuttige predatoren van luizen en processierupsen.  Bermen kunnen ook heel goed functioneren als overgang naar struwelen of sloten.  Door bermen ecologisch te beheren  gaan de natuurwaarden daar omhoog.  Wat oppervlakte betreft liggen hier enorme kansen, want we hebben in ons meer dan 130.000 km aan bermen liggen, ongeveer 2% van ons totale landoppervlak.  Ze zullen allemaal niet geschikt zijn voor ecologisch beheer, maar toch…  Ook een leuke bijkomstigheid  :  je kunt als wandelaar en fietser ontzettend van een kleurrijke  berm genieten!

Voor de verkeersveiligheid wordt een meter langs de weg of fietspad wel gemaaid.

Zandgrond 

De bermen in onze regio liggen op droge zandgrond.  In hele droge en warme zomers is dat een nadeel, maar ecologisch bermbeheer op zandgronden heeft een voorsprong op bodems van klei en veen,  omdat ze veel voedselarmer zijn.  Zandbodems zijn over het algemeen wat zuur, arm aan voedingsstoffen en niet zo productief.  De laatste jaren worden ze door de neerslag van stikstof wel voedselrijker, maar uiteindelijk kun je geen betere ondergrond voor ecologisch beheer krijgen dan de zanderige bermen in onze omgeving. Dat betekent voor het bermbeheer dus verschralen door de bermen één of twee keer te maaien ( denk dan aan eind juni en de nazomer) en het maaisel af te voeren.  Het maaisel een paar dagen laten liggen i.v.m. de zaden die er in zitten en dan afvoeren.  De ervaring leert dat de berm al binnen 5 jaar soortenrijker wordt en dat de stikstofsoorten gaan verdwijnen.

Het maaisel 

Maaisel wordt vaak nog gezien als afval. Dat is jammer, want daarmee doe je dit organische materiaal tekort.  Er was een tijd dat het maaisel werd gezien als afval ( zware metalen uit uitlaatgassen) , maar tegenwoordig wordt bermmaaisel gezien als waardevol.  Je kunt het bijvoorbeeld  gebruiken om het bodemleven te verbeteren, door het maaisel onder te ploegen. De hoeveelheid organische stof in de bodem neemt dan toe en dat is gunstig voor het bodemleven.  De gemeente Hardenberg is een project ( “Berm zoekt boer” ) opgestart, waarin agrariërs de mogelijkheid hebben om bermmaaisel uiteindelijk als een soort compost ( bokashi) in de bodem te verwerken.

Bermmaaisel kan worden omgezet in bokashi

Niet alleen maar rozengeur en maneschijn 

Als ecologisch bermbeheer uiteindelijk leidt tot meer biodiversiteit is dat natuurlijk prachtig en die kant moeten we ook op.  Er zijn echter ook knelpunten. Een paar voorbeelden: zwerfafval: bij het afvoeren van het maaisel mag er geen glas, plastic, blik e.d. in zitten. Daar zit geen enkele agrariër op te wachten.  Maaisel mag niet in de berm blijven liggen. Dat is organisatorisch best lastig. Hier en daar nog wat bermen vergeten kan natuurlijk niet, maar zal vast en zeker wel gebeuren.  Maaisel uit de sloot in de berm.  Als het waterschap de watergangen schoont van planten en vervolgens het materiaal in de berm gooit en het daarna niet weghaalt gaat er duidelijk iets mis. Overleg tussen waterschap, gemeente en provincie is dus nodig. Beheer door omwonenden. Het komt vaak voor dat bewoners naast hun eigen gazon, ook een stuk van de berm meenemen. Zaaien van allerlei mengsels.  Niet doen. Vaak krijg je een mooie bloeiende berm met ( uitheemse) planten waar onze insecten niets mee kunnen. Gewoon geduld hebben. Na een paar jaar ecologisch beheer krijg je een prachtige berm. Probleemsoorten:  Japanse duizendknoop, reuzenberenklauw kunnen in de berm soms domineren.  Agrariërs hebben moeite met akkerdistel en Jacob kruiskruid.

Link:

Als je meer wilt weten over ecologisch bermbeheer,  download dan deze overzichtelijke veldgids van de Vlinderstichting.