Vogel van de maand december 2019 : de Roodborst

Een vogel, die op veel kerstkaarten afgebeeld wordt als een liefelijk vogeltje, is de Roodborst allerminst. Voor de mens een lust voor het oog, en een sprankelend liedje. Maar voor soortgenoten een geduchte concurrent. Alleen in de winter brengen Roodborsten samen de nacht door. Dicht opeen gepakt bijvoorbeeld in een holte van een boom. De vogels trekken ook gezamenlijk in de nacht. Maar overdag zult u geen Roodborsten aantreffen die vredelievend gezamenlijk in de tuin rondscharrelen.

Broedtijd 

Alleen in de broedtijd moet er een soort van vrede gesloten worden. Dit gaat nogal omslachtig, het oranje borstje afgewend van de blik van een ander, om agressie te voor komen. Met veel buigen en draaien wordt er uiteindelijk een paartje gevormd. Het vrouwtje bouwt een nest van droge bladeren en sprietjes op en in onmogelijke plekjes, afdakjes, open schuurtjes, bloempotten enz. Ook willen ze wel een nestje bouwen in halfopen nestkasten of een mezenkast met een grote vliegopening. Maar ze kunnen ook een nestje bouwen in een dichte struik. Het vrouwtje legt 5 tot 7 eitjes, en deze worden ongeveer 14 dagen bebroed. De jonge vogels zitten ruim 10 dagen in het nest en scharrelen daarna rond in de omgeving.. Jonge Roodborsten zijn geheel gevlekt, zonder een spoortje van oranje. Zolang de jonge vogels hun gevlekte verenkleed dragen worden ze gevoerd door de ouders. Komen de oranje veertjes door, dan worden ze verjaagd. De oudervogels zien ze dan als concurrent.Roodborsten hebben meestal 2 broedsels per jaar

Voorkomen 

In Nederland zijn ongeveer 250.000 tot 350.000 broedparen. De vogels kunnen bijna overal leven waar ook maar een beetje struweel is. Van bossen met wat onder begroeiing tot een dicht gegroeide sloot tussen de weilanden. En zeker in tuinen met struiken en planten. Bij huizen met een groente tuin en wat schuurtjes en rommelhoekjes zijn Roodborsten ook graag. Daar hebben ze beschutting, voedsel en kunnen ze een broedplaats vinden. De grootste broeddichtheid van Roodborsten ligt toch in de bossen. Roodborsten zijn van oudsher bosvogels. Het broedgebied van de Roodborst bevind zich in geheel Europa met uitzondering van IJsland en strekt zich uit tot diep in Rusland.

Trektijd 

De Roodborsten die in de zomer bij ons zijn, zijn veelal niet dezelfde Roodborsten de in de winter in de tuin te vinden zijn. “Onze Roodborsten” trekken naar het zuiden tot in Noord-Afrika. De lege plekken worden opgevuld door vogels uit Noord en Noordoost Europa. De najaarstrek begint in augustus en loopt door tot eind november, met de piek in oktober. De voorjaarstrek begint in maart en loopt door tot half april. De meeste vogels trekken langs de kust. In de wintermaanden verblijven zo’n 500.000 tot 1.000.000 Roodborsten in Nederland. Dan zijn de vogels ook het gemakkelijkste te zien. Ze scharrelen graag rond in tuinen. Zeker als er net wat in de grond gewoeld of gespit is komen de Roodborsten al snel kijken of er niet iets van hun gading bij is. Ook bezoeken ze graag de voedertafel. Daar eten ze kleine zaden, broodkruimels, gekookte havermoutvlokken, meelwormen enz. Maar hun voorkeur ligt toch bij dierlijk voedsel en ze zoeken graag tussen de bladeren naar insecten, slakken, spinnen enz. In de herfst lusten ze ook graag bessen.

Herkenning

Iedereen kent een Roodborst, maar hoe ziet de vogel er nu eigenlijk uit. Klein, olijfbruin, met een oranjerood ‘gezicht’ en oranjeroode kin, keel en borst. Grijze baan rond het oranjerode deel, met uitzondering van de onderkant. Daar grenst het oranjerode direct aan de witte buik. Lange dunne donkere poten en een groot zwart oog “peperkorrel”. Smalle lichte vleugelstreep, dit verdwijnt als de vogels ouder worden. Lijkt een grote kop te hebben. Zet soms de veren op resulterend in ronde compacte indruk, maar maakt vaker slanke indruk. Mannetje en vrouwtje zijn gelijk. Juveniele vogels hebben een geheel gevlekt verenkleed zonder oranjerood. Een typisch gedrag is het snelle hippen, met afhangende vleugels, maakt knie buigingen en wipt met de staart.

Zang

Geluid: roep is een korte harde tik, bij onraad en in de ochtend- en avondschemering in lange snelle reeksen, tik-tik-tik-tik-tik…. Alarmroep een zeer dun scherp, moeilijk te lokaliseren tsiiih. Roep tijdens nachtelijke trek ijl, hees tsi. Zang meestal een hoge positie en begint vaak met enkele hoge, ijle, langgerekte noten, waarna strofe daalt in toonhoogte en versnelt met snelle, parelende klanken, met willekeurige tempo- en volumewisselingen. Geen twee strofen zijn gelijk. Het klinkt als een soort “” “watervalletje”.

tekst : Judith Schmidt

Latijnse naam: Erithacus rubecula

Engelse naam: European Robin

Duitse naam: Rotkehlchen

Bronnen: Eigen waarnemingen,

ANWB Vogelgids van Europa,

Vogelatlas van Nederland,

Veldgids Vogeltrek

Vogelbescherming